Photo courtesy of Sotheby’s

Τι σημαίνει η τιμή-ρεκόρ που έπιασε το έργο του Botticelli εν μέσω πανδημίας;

Την περασμένη Πέμπτη, η δημοπρασία του οίκου Sotheby’s Master Paintings & Sculpture στη Νέα Υόρκη σηματοδοτήθηκε από ένα ακόμη ιστορικό ρεκόρ που κατέγραψε η πώληση ενός έργου του Sandro Botticelli. Το Portrait of a Young Man Holding a Roundel, που φιλοτέχνησε ο διάσημος Φλωρεντίνος καλλιτέχνης της Aναγέννησης γύρω στα 1470-80, και αποτελεί ένα από τα λιγοστά πορτραίτα του καλλιτέχνη σε ιδιωτική συλλογή, κατέρριψε την ανώτερη αρχική εκτίμηση των $80.000.000 και έφτασε τα $92.184.000!

Η εν λόγω πώληση κατέρριψε πολλά ρεκόρ στην αγορά. Η τιμή που επιτεύχθηκε καθιστά τον σχετικά μικρών διαστάσεων πίνακα, όχι μόνο ένα από τα πιο πολύτιμα πορτραίτα οποιασδήποτε περιόδου που έχει πουληθεί ποτέ, αλλά και το πιο ακριβό Αναγεννησιακό έργο που κατακυρώθηκε σε δημοπρασία. Επίσης, αποτελεί το πιο ακριβό Old Master έργο για τον οίκο, το κορυφαίο έργο του καλλιτέχνη σε δημοπρασία, καθώς και το δεύτερο πιο ακριβό έργο ζωγραφικής μεγάλου ζωγράφου όλων των εποχών.

Ο προηγούμενος ιδιοκτήτης του έργου ήταν ο Νεοϋορκέζος μεγιστάνας των ακινήτων Sheldon Solow ο οποίος το αγόρασε το 1982 σε δημοπρασία των Christie’s του Λονδίνου αντί £810.000 ($1.100.000). Μετά το θάνατό του πέρυσι, οι κληρονόμοι του ανέλαβαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις που είχε ξεκινήσει ο ίδιος με τους Sotheby’s και να προχωρήσουν στην πώληση. Ωστόσο, αν και σε ιδιωτικά χέρια, τα τελευταία πενήντα χρόνια ο πίνακας βρισκόταν σε διάφορα μουσεία ανά τον κόσμο: National Gallery, Λονδίνο, Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη, National Gallery of Art, Washington, D.C. Παρά την έλλειψη επίσημης ανακοίνωσης σχετικά με τον αγοραστή του έργου, φημολογείται πως πρόκειται για κάποιον Ρώσο πολυεκατομμυριούχο που συμμετείχε τηλεφωνικά στη δημοπρασία, αν και ο οίκος δηλώνει πως πρόκειται για κάποιον πλειοδότη από την Ασία χωρίς να δίνει περισσότερες λεπτομέρειες.

Όσο ενδιαφέροντα και συναρπαστικά και αν ακούγονται, και είναι, όλα αυτά τα στατιστικά, αριθμητικά και ιστορικά στοιχεία της δημοπρασίας, ας προσπαθήσουμε να σκεφτούμε την ερμηνεία μιας τέτοιας πώλησης και κυρίως τι φανερώνει αυτή για την αγορά της τέχνης γενικότερα.

Αφότου οι Sotheby’s υιοθετήσαν το καινοτόμο δικτυακό φορμάτ για τις δημοπρασίες τους, τον περασμένο Ιούνιο, αυτή ήταν η δεύτερη φορά που ένα έργο έσπασε το φράγμα των $80.000.000 σε δημοπρασία. Το ρεκόρ αυτό καταρρίφθηκε πρώτη φόρα τον Ιούνιο του 2020 στην πώληση του έργου του Francis Bacon Triptych Inspired by the Oresteia of Aeschylus που κατακυρώθηκε για $84.600.000. Στην περίπτωση του Botticelli η αξία της πώλησης ήταν αρκετά υψηλότερη. Αντίστοιχα, ο οίκος Christie’s στις δικτυακές και υβριδικές δημοπρασίες του έχει παρουσιάσει αξιόλογα αποτελέσματα σε πωλήσεις Old Masters και Μεταπολεμικής και Σύγχρονης Τέχνης. Παρά την αρχική διστακτικότητα των αγοραστών να εμπιστευτούν τις ψηφιακές δημοπρασίες, φαίνεται πως με το πέρασμα του χρόνου η εξοικείωση κι εμπιστοσύνη τους στις νέες πλατφόρμες της αγοράς αυξάνεται και είναι πρόθυμοι να επενδύσουν τεράστια ποσά μέσα από αυτές. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που ο τομέας των δημοπρασιών φαίνεται να έχει επηρεαστεί λιγότερο από την πανδημία, σε σύγκριση με άλλους.

Το ερώτημα για την αγορά είναι εάν αυτή η επιδίωξη εξαιρετικά σπάνιων, ελκυστικών, εμπορικών έργων τέχνης θα συνεχίσει να προσελκύει μεγάλο αριθμό υποψήφιων αγοραστών για όσο ακόμα διαρκέσει η πανδημική κρίση. Προς το παρόν, τουλάχιστον, η απάντηση είναι καταφατική. Οι συλλέκτες δείχνουν να αναζητούν σημαντικά έργα καταξιωμένων καλλιτεχνών και δεν διστάζουν να κάνουν γενναιόδωρες προσφορές για να τα αποκτήσουν. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως οι δημοπρασίες που προσφέρουν υψηλού επιπέδου έργα με έντονο συλλεκτικό και επενδυτικό ενδιαφέρον προσελκύουν μεγάλο αριθμό υποψήφιων αγοραστών. Χαρακτηριστικά, αξίζει να αναφέρουμε πως τη δημοπρασία των Sotheby’s την περασμένη εβδομάδα παρακολούθησαν πάνω από 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι από όλο τον κόσμο και πως η πλειοδοτική διαδικασία για το έργο του Botticelli διήρκησε μόλις 4,5 λεπτά.

Σίγουρα, όπως συμβαίνει σε όλες τις περιόδους παγκόσμιων κρίσεων σαν αυτή που διανύουμε, οι άνθρωποι προτιμούν τις σίγουρες επενδύσεις έναντι αυτών που ενέχουν μεγάλο ποσοστό ρίσκου. Ομοίως, στην αγορά της τέχνης, οι συλλέκτες λειτουργούν περισσότερο σαν επενδυτές και επιλέγουν τα σίγουρα, δυνατά ‘χαρτιά’ της αγοράς. Έτσι, παρατηρούμε άνοδο στις πωλήσεις των καταξιωμένων σύγχρονων και Old Masters καλλιτεχνών εις βάρος των νέων και ανερχόμενων. Η πρόσφατη δημοπρασία των Sotheby’s κάθε άλλο παρά διέψευσε αυτό τον κανόνα. Από την άλλη, υπάρχουν μερικοί πολύ πλούσιοι άνθρωποι, οι οποίοι αναζητούν έργα τέχνης για να διαφοροποιήσουν το οικονομικό τους χαρτοφυλάκιο.

Παράλληλα, αν αναλογιστούμε και τις πρόσφατες αποφάσεις διαφόρων μουσείων παγκοσμίως να πουλήσουν μέρος των συλλογών τους, οι οποίες καταλήγουν σε ιδιωτικά χέρια, υπάρχει πλέον μεγαλύτερη προσβασιμότητα σε σημαντικά έργα τέχνης. Το να θεωρήσουμε πως πρόκειται για μια συνειδητἠ προσπάθεια συγκέντρωσης του πλούτου και της τέχνης στα χέρια των ολίγων είναι τουλάχιστον μάλλον υπερβολικό, πρέπει όμως να βάλει σε σκέψεις που θα εξάγουν γόνιμα συμπερἀσματα και σε κριτική του συστήματος ώστε να λειτουργεἰ με μεγαλύτερη διαφάνεια.

Η αγορά της τέχνης αλλάζει ταχύτατα και επαναπροσδιορίζεται υπό το βάρος της κρίσης που διανύουμε. Πιστεύω, πως μετά το πέρας της κρίσης πολλά έργα θα έχουν αλλάξει χέρια, καταγράφοντας ιστορικά ρεκόρ και η αγορά τέχνης θα έχει πάρει μια νέα μορφή, όχι απαραίτητα χειρότερη, αλλά σίγουρα διαφορετική.